یک تیم بین المللی در پروژه ای به نام THINGS(The HI Nearby Galaxy Survey) در حدود 500 ساعت، بوسیله  VLA به مشاهده و تصویر برداری از 34 کهکشانی در فاصله 6 تا 50 میلیون سال نوری از زمین  پرداختند .

مطالعه امواج رادیویی که توسط اتم های گاز هیدوژن انتشار می یابند راه بسیار کاربردی است برای فهمیدن اینکه درکهکشان های همسایه چه می گذرد . در این پروژه از ابزارهایی خاص برای تهیه یک سری تصاویر با کیفیت بسیار بالا و بسیار حساس از کهکشانها در نوعهای مختلف استفاده شده است .

 

 

 

بسیاری از کهکشانهای که در این پروژه بررسی شده اند قبل از آن در طول موج های دیگر توسط تصاویر مادون قرمزتلسکوپ فضایی Spitzer و ماواری بنفش GALEX تصویر بردرای شده اند و این ترکیب تصاویر باعث می شود، بتوان دریافت که سیر تکامل مواد گازی کهکشانها چگونه بوده است .

اطلاعات بدست آمده از این پروژه دریچه های تازه ای بر روی محققین گشوده است که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد:

آستانه چگالی گاز مورد نیاز برای شروع فرآیند شکل گیری ستارگان چقدر است .

ترکیب اطلاعات بدست آمده از THINGS و تلسکوپ فضایی ناسا این امکان را می دهد که به بررسی تفاوت نحوه تشکیل ستارگان در کهکشانهای بیضوی بزرگ نظیر راه شیری و کهکشانهای کوچکتر بپردازیم .

 

 

 

از آنجا که اتم های هیدروژن امواج رادیویی در یک فرکانس مشخص را منتشر می کنند، منجمان می توانند حر کت گازها را با استفاده از اثر دوپلر اندازه گیری کنند و در این تصاویر می توان حرکت چرخشی و غیر مدور تصادفی این کهکشانها را اندازه گیری کرد.

مطالعه ساختار مواد بین ستاره ای کهکشانها نشان داده است که این ساختار احتمالا بوسیله چندین انفجار ابر نواختری از ستارگان حجیم بوجود آمده اند و آنالیز جزئیات این ساختار پیچیده به اختر شناسان کمک خواهد کرد که شناخت بهتری نسبت به تفاوت میان چگونگی تشکیل ستارگان در کهکشانهای مختلف پیدا کنند.

 

 

سئوالی که پیش از این وجود داشته این بود که دیسک گازی کهکشانهای بیضوی تا چه اندازه می تواند بزرگ باشند که  تصاویر حساس و با کیفیت بدست آمده امکان می دهد  لبه های واقعی این دیسک ها را مشاهده کنیم .

اندازه گیری حرکت ها در کهکشانها اطلاعات جدیدی درباره اسرار ماده تاریک در کهکشانها به دست آورده است . حرکت غیر مدوری که مشاهده شده است کوچکتر از آن است که مشکل اساسی موجود در کیهان شناسی در شبیه سازی چگونگی پخش ماده تاریک در دیسک کهکشانها وجود داشته را بیان کند . قبلا تصور می شد که حرکات تصادفی می تواند این ناتوانی را توصیف کند اما داده های جدید چیز دیگری می گوید

خسوف یا ماه گرفتگی،رویدادی است که در برخی از سالها روی می دهد. این واقعه در هر سال بین 0 تا 3 بار روی می دهد. امسال (سال 1386)در روز پنج شنبه دوم  اسفند خسوف کاملی از ساروس 133  در کشورمان قابل مشاهده است. هرچند ماه گرفتگی نیمسایه ساعتی قبل آغاز گردیده اما بدلیل عدم حساسیت کافی چشم انسان، قادر بدیدن تغییر نورانیت ماه نیستیم ،اما زمان آغاز ماه گرفتگی بصورت جزیی ساعت  5:13 بامداد پنج شنبه 2  اسفند خواهد بود.خسوف ساعت 6:31  این صبحگاه کامل خواهد شد وتا ساعت 7:21  ادامه خواهد داشت. ساعت 8:39  تاریخ مذکور، ماه از سایه زمین خارج خواهد شد. بخشهای شرقی قاره آفریقا،شمال شرق اروپا،بخش اعظم امریکا ،کانادا ، قطب شمال و امریکای جنوبی از جمله مناطقی هستند که این پدیده را بطور کامل مشاهده می کنند.در عوض قاره استرالیا،کره،ژاپن،فیلیپین،اندونزی،مالزی، بخشهای زیادی از روسیه و اساساً شرق آسیا این واقعه را مشاهده نمی کنند. ایران چین ،هند و بسیاری از کشورهای آسیای میانه ، نیز بخشهایی از این ماه گرفتگی را شاهد هستند.مناطق شرق کشورمان در مرحله گرفت جزیی با طلوع خورشید روبرو خواهند شد و تهران و مناطق مرکزی کشور در آستانه کامل شدن این گرفت با روشنی هوا و نهایتاً طلوع خورشید ،این فرصت را از دست می دهند ضمن آنکه  ماه نیز بصورت گرفته غروب می کند. طلوع خورشید در تهران ساعت 6:48 می باشد .

مشاهده این رویداد درمناطق غربی کشورمان ازشرایط مناسبتری برخوردار است. لازم به ذکر آنکه رصد خسوف با چشم غیر مسلح نیز امکان پذیر بوده و برای چشمان انسان نیزخطری ندارد. سیاره کیوان حلقه بر گردن 8/2 درجه بالاتر از ماه هنگام این خسوف قرار دارد. گرفت کامل حدود 50 دقیقه به طول می انجامد. در اقیانوس اطلس جنوبی قلب الاسد در زمان خسوف پشت ماه پنهان شده و اختفا روی خواهد داد که از ایران قابل مشاهده نیست. نیمی از ساکنان کره خاکی که ماه را در آسمان خود دارند ،شاهد پدیده خسوف هستندو از این نظر پر بیننده ترین واقعه نجومی محسوب می شود.با توجه به زمان نامناسب  و کیفیت نه چندان حالب مشاهده این ماه گرفتگی ،انجمن امسال هیچگونه اقدام ترویجی را برای ایجاد امکان مشاهده عمومی به انجام نرساند.

یادآور می شویم که سال گذشته با همکاری مجری  طرح برج میلاد برنامه رصد خسوف 13  اسفند1385 را برنامه ریزی و اجرا نمود که با استقبال خوب مردم پایتخت وعلاقمندان وقایع نجومی روبرو شد . نمایشگاه و مسابقه ای نیز در این زمینه در هفته جهانی نجوم در سال 1386 برگزار و به برندگان جوایز نفیسی از جمله تلسکوپ 6  اینچ  و دوربین دو چشمی اهدا گردید.

در زمان گرفت کامل امسال رنگ ماه به قرمز مسی نزدیک است و دلیل آن درصد گرفت کامل در این خسوف می باشد. علت رنگ سرخ ماه در هنگام خسوف کامل، عبور نور خورشید از جو زمین و شکست نور بدرون مخروط سایه است که در این رویداد بر اساس خاصیت ویژه ای،نور قرمز عبور و در مخروط سایه زمین حضور دارد.

 

 

 

*سرگذشت خسوف :

انسان از گذشته های دور توجه خاصی به آسمان داشته و با توجه به زمان و معلومات خویش سعی در کشف اسرار آفرینش داشته است و در این میان ماه تنها قمرزمین به گونه ای خاص توجه این موجود کنجکاو را به خود جذب کرده است زیرا این قمر برای زمین تنها یک قمر نبوده بلکه  روشنایی بخش شبهای آن و درهم شکننده ظلمت بیکران شب نیز بوده است چیزی که مردمان عهد کهن را مجذوب خویش می کرده و حتی این جذابیت تا به جایی پیش می رفته که آن را سمبلی برای خدا در نظر می گرفته اند ولی اکنون با پیشرفت علم مردمان از دیدگاه دیگری به آسمان و رموز آن نگاه می کنند ، اگر در شبهای تاریک بدور از نور شهر به آسمان نگاه کرده باشید قطعاً دیدگاه مردم عصر ما نسبت به آسمان را درک خواهید کرد.

ولی این بار پدیده ای روی می دهد که ساکنان نیمی از کره زمین قادر به دیدن آن هستند و کشور ما هم از موقعیت نسبتاً مناسبی برای رصد این پدیده برخوردار است .از این رو می خواهیم سخنی چند در مورد این پدیده و چگونگی لذت بردن بیشتراز آن را برایتان شرح دهیم .

 

*خسوف چیست ؟

احتمالاً با واژه ماه بدر آشنا هستید و می دانید که در میان اهله ماه دارای ویژگیهایی خاص است که از آن جمله می توان به ایجاد پدیده خسوف دراین زمان اشاره کرد و یا اینکه ماه بدر در هنگام غروب خورشیدطلوع می کند و در تمام طول شب قابل رویت است و درست در هنگام طلوع خورشید غروب می کند .ماه گرفتگی یا همان خسوف و هنگامی روی می دهد که ماه در فاز کامل خود قراردارد و از درون سایه زمین عبور کندو به بیان دیگر مرکز ماه و زمین و خورشید دقیقاً در یک راستا قرار بگیرند و از آنجایی که سایه ،خود از دو بخش سایه و نیمسایه تشکیل می شود خسوف نیز دو مرحله نیمسایه ای و سایه کامل دارد . ساروس نیز واژه ای بابِلی وبمعنای دوره است.هر ساروس شباهتهایی در خود و تفاوتهایی با دیگر ساروسها دارد که از جمله به موقعیت ماه در گره(صعودی یا نزولی)و... در این زمینه می توان اشاره کرد.هر ساروس برابر با 18 سال و 11 روز و 7 ساعت و 49 دقیقه است. یعنی یک ماه و یا خورشید گرفتگی پس از گذشت این مقدار از زمان تکرار می شود . این عدد برای تکرار هر ساروس از محاسبه فصل مشترک یک دوره هلالی ماه با یک سال گره ای(6/346 شبانه روز) بدست می آید چرا که ماه باید در هنگام خسوف بدر باشد که تقریباً هر 5/29 روز یک بار رخ می دهد ودیگر آنکه خطی که دو گره(محل تقاطع مدار ماه و زمین )را به هم متصل می کند ،الزاماً به سمت خورشید باشد. دهها ساروس بصورت همزمان در جریان هستند.بطور میانگین در یک بازه 1260 ساله،  70 گرفتگی رخ خواهد داد تا پرونده یک ساروس بسته شود و یک شماره آن در هر 18 سال تکرار می گردد.اخترشناسان مراحل خسوف را برسه نوع زیرتقسیم می کنند :

- خسوف نیمسایه ای که ماه تنها از درون نیمسایه زمین عبور می کندو پژوهش درباره آن نیازمند بکارگیری ابزار تخصصی می باشد چرا که با چشم غیر مسلح تغییر نورانیت ماه محسوس نبوده و رویت پذیر نمی باشد.(حسوف غیر مرئی)

- خسوف جزئی که  در این حالت قسمتی از ماه از درون سایه زمین عبور می کند و قرص کامل ماه تاریک نمی شودو بدون استفاده ازابزار اپتیکی نیز قابل رویت است .

- خسوف کلی که در این حالت تمام قرص ماه تاریک می شود .این رویداد به علت رنگ های سرخی و نارنجی که در طول گرفت به خود می گیرد زیبایی خاصی در میان خسوف های ذکر شده را دارا می باشد .

 

*چرا هر ماه خسوف رخ نمی دهد ؟

ماه درمدت 212/27 یک دور کامل به دور مدار خود می گردد و در این مدت خورشید در آسمان 30 درجه جابجاشده است و ماه نیازمند صرف 2 روز وقت است که این عقب افتادگی را جبران کند بنابراین یک ماه قمری 505/29 روز طول می کشد ولی مدار ماه نسبت به صفحه منظومه شمسی) مدار زمین) 5 درجه انحراف دارد و این نوسان 5 درجه ای همان علت عدم وقوع خسوف و کسوف در هر گردش هلالی است البته این انحراف 5 درجه ای شایدبه نظر ناچیز برسد ولی همین اختلاف ناچیز باعث می شود که ماه از 32000 کیلومتر بالاو پایین سایه زمین عبور نماید! شاید خالی از لطف نباشد که بدانیم 35% از خسوفها از نوع نیمسایه ای و تنها 30%جزیی و 35% باقیمانده هم کلی هستند .

 

*چرا ماه در هنگام گرفتگی قرمز رنگ می شود ؟

در طول یک گرفت زمین با سایه خود ماه را تاریک می نماید در آن هنگام اگر ناظری بر سطح ماه وجود داشته باشدمشاهده می نماید که هاله ای قرمزرنگ دور زمین را می پوشاند .هنگامی که ماه در مرحله خسوف کامل قرار دارد علاوه بر شعاع های نوری غیر مستقیمی که به آن می رسد نور خورشید ازفیلتری به نام جو زمین می گذرد.این فیلتر با جذب و پراکنداکثر پرتوهای آبی مابقی نور که به رنگ قرمز است را ازخود عبور می دهد و این عبور باعث سرخ به نظر رسیدن سطح ماه می شود . شایان ذکر است که با توجه به مطالب ذکر شده اگر زمین اتمسفر نداشت ماه در طول گرفت کاملاً سیاه و بی فروغ می شد .

 

*و اما چگونه به رصد این پدیده بپردازیم ؟

برخلاف خورشیدگرفتگی،رصد خسوف کاملاً بی خطر است و شما می توانید بدون استفاده از فیلترهای خاص (مگر فیلترهای رنگی برای تاثیرات ویژه در عکسها)به لذت بردن از این پدیده بپردازید . پیشنهاد می کنیم اگر صرفاً قصد دیدن پدیده را دارید یک زیر انداز ، پوشش گرم و یک فلاکس چای داغ به همراه ببرید زیرا تجربه ثابت کرده که نوشیدن یک لیوان چای داغ در یک شب زمستانی سردودرنزدیکیهای صبحدم حرارت خاصی رابه راصد منتقل می کندوباعث می شود فعالیت خود را با تلاش مضاعف پی بگیرد .)

استفاده از ابزار اپتیکی برای افراد تازه کار توصیه نمی شود،ولی اگر قصداستفاده از چنین ابزاری دارید برای بالا بردن دقت مطالعه بر روی این پدیده و انجام کارهای پژئوهشی می توانیدازیک دوربین70* 15و یا با قدرتمندبالاتراستفاده کنید.در صورت دسترسی به تلسکوپ هم یک تلسکوپ 5/4 اینچ نیاز شما را در رصد این پدیده تامین می نماید. (خوشبختانه تلسکوپهای 5/4 تا 8  اینچ SkyView  با استانداردلازم،قابلیت بالا و قیمت بسیار مناسب ازسوی انجمن عرضه می گردد)

 

*عکسبرداری از خسوف :

در این بخش سعی می کنیم نکات لازم برای عکسبرداری موفق از خسوف را خاطر نشان کنیم : همانطور که می دانید برای عکسبرداری از هر پدیده آسمانی و یا هر پدیده دیگری با استفاده از دوربین های عکسبرداری معمولی و خانگی امکان پذیر نمی باشد از این رو تنها نوع دوربین مناسب برای عکاسی از این پدیده ها دوربین های مکانیکی و یا دیجیتال هستند .برای آنکه ماه با جزئیات کامل بر روی فریم عکاسی ثبت شود لنز تله ای به بزرگی 1000-125 هستید البته عملاً به جای استفاده از لنزهای بسیار بزرگ، می شود از تلسکوپهای کوچک آماتوری نیز استفاده نمود در ضمن همانطور که واضح است به علت آنکه عکاسی های آسمانی معمولاً نیازمند صرف زمان زیاد برای نوردهی است استفاده از دکلانشور برای جلوگیری از لرزش دوربین و سه پایه ضروری به نظر می رسد .در مورد انتخاب

 

نوع فیلم هم توصیه فیلم حساسیت 400 (در گرفت کامل) و حساسیت 100 در هنگام گرفت جزیی است . البته باید در انتخاب نوع فیلم هم دقت فرمایید و سعی کنید فیلمی را انتخاب نمایید که حساسیت بیشتری نسبت به نور قرمز از خود نشان می دهد.

روش دوم عکاسی ، استفاده از دوربین های دیجیتالی است .قبل از هر چیز خاطر نشان می کنیم که درعکاسی نجومی نبایدازبزرگنمایی دیجیتال خاص این دوربین ها استفاده کرد .زیرا از کیفیت عکس به شدت می کاهد .در صورتی که علاقه مند به استفاده از بزرگنمایی بالاتر هستند می توانید از آداپتورهایی موسوم بهring – T که برای اتصال دوربین دیجیتال به تلسکوپ است استفاده نمایند.( برخی از اینT-Ring  ها درانجمن موجود است)

آخرین توصیه به شما عزیزان در زمینه عکاسی آن است که برای عکسبرداری قبل از شروع خسوف سعی کنید آزمایشی را در مورد سرعت شاتر و اندازه باز بودن دیافراگم انجام دهید زیرا که حتی حرفه ای ترین عکاسان هم با آزمایش و خطا به چیره دستی در حرفه خود نایل آمده اند .نکته قابل توجه دیگر آن است که هرگز به نور سنجی دوربین اعتماد نکنید زیرا در عکاسی نجومی معمولاً با اشتباهات اساسی روبرو هستیم.حتی می توانید از لنز نرمال دوربین بهره کافی را ببرید زیرا می توانید عکسهای زیبایی از مراحل خسوف روی یک فریم و یا عکسهای تلفیقی از این پدیده با بناهای تاریخی شهر یا روستای خود تهیه کنید .

 

*فیلمبرداری از خسوف :

برای ثبت خسوف و بعضاً در تحقیقات کلی هیچ چیز بهتر از فیلمبرداری نیست از این رو قسمتی از مطلب هم به فیلمبرداری از این پدیده اختصاصی دارد : امروزه در بیشتر دوربینهای فیلمبرداری از تراشه CCD و یا CMOS (اکسید فلز نیمه هادی ) استفاده می شود که برای ثبت خسوف هر دو از توانایی نسبتاً برابری برخوردارند.

برای انتخاب نوع  فیلم هم یادآور می شویم که از فیلمهای Hi-8 یا S-VHS استفاده کنند زیرا از لحاظ قابلیت ضبط از انواع قدیمی تر خود یعنی VHS-C یا VHS جلوتر می باشند هر چند که برخی دوربینهای جدیدتر نیازی به فیلم ندارند و برروی HARD (دیسک سخت) تا ظرفیت 60  گیگا بایت و شاید بیشتر، اطلاعات را ثبت و قابل انتقال می کنند .گروهی از دوربین های  فیلمبرداری خانگی ( هندی کم ها ) دارای زوم اپتیکی  تا  40 برابر نیز هستند که برای تنظیم روی ماه بدون تلسکوپ یا تله کانورتور ایده ال به نظر می رسدکه البته ما صرفاً زوم اپتیکال را توصیه می کنیم ،ولی اگر قدرت زوم اپتیکی دوربین شما کم است می توانید آن را به وسیله DG- ADAP در پشت دوربین یا تلسکوپ مستقر سازید(این آداپتور اخیراً برای انواع دوربینهای فیلمبرداری در بخش فنی انجمن نجوم آماتوری ایران قابل ارایه است) .

در صورتی که قصد فیلمبرداری از خسوف را به صورت مستمر دارید باید بدانید که به علت حرکت وضعی زمین جرم آسمانی یا همان ماه به سرعت از میدان دید شما خارج می شود که برای سهولت کار باید از موتورهای ردیاب مخصوص استفاده کرد که این روش علاوه بر صرف زمان زیاد از جذابیت بصری فیلم شما خواهد کاست .در آخر هم به شما توصیه می کنیم از انتهای خسوف نیمسایه ای هر 2 یا 3 دقیقه مدت 5 ثانیه از تغییرات شکل ماه فیلمبرداری کنید زیرا علاوه بر خسته کنندگی فیلم نیاز به استفاده از بیش از یک حلقه فیلم در طول خسوف هستید علاوه بر این یادآوری می کنم که قبل از شروع فیلمبرداری برنامه ضد نویز دوربین را فعال و فوکوس را در حالت دستی در آورید زیرا تصویر تار می شود .در پایان امیدواریم بتوانید فیلم جذابی از این پدیده تهیه کنید و در پایان رصدی سرشار از موفقیت و آسمانی بی ابر را برایتان آرزو می کنیم .

 در این رصد گروه پژوهش انجمن پیشنهاد دو کار پژوهشی را می دهدکه عبارتند از عکاسی از ماه گرفتگی و ثبت زمان برخورد سایه با دهانه های ماه که در زیر به صورت خلاصه  توضیح داده خواهد شد(عکس کاملی نیز از ماه با نام برخی دهانه ها و مناطق ماه برای استفاده شما عزیزان در پایان این مطلب قرار گرفته است):

 

1- عکاسی از ماه گرفتگی : عکاسی از کارهای مورد علاقه آماتورهاست که در ماه گرفتگی نیز بسیار انجام می شود چند روش عکاسی از ماه عبارتند از :

عکاسی از مراحل مختلف ماه گرفتگی با استفاده از لنز های تله

عکاسی از مراحل مختلف ماه گرفتگی با روش آفوکال

عکاسی از مراحل مختلف ماه گرفتگی با استفاده از تلسکوپ با رابط (آداپتور) آن

 

- عکاسی از رد ماه با استفاده از لنزهایی با فاصله کانونی کم (واید، Fish eye  (

-عکاسی همزمان از ماه گرفتگی و اماکن تاریخی ( محیطی ) با استفاده از تکنیک دو فریمی (Double Expose )

پیشنهاد می شود در زمان عکاسی نیز ثبت دقیق زمان عکس های گرفته شده صورت پذیرد.  

                  

2-ثبت زمان برخورد سایه با دهانه های ماه : نقشه ماه کامل و دهانه های برخوردی مهم آن در این مقاله مشخص شده است . جهت محاسبه بعضی او پارامترهای ماه گرفتکی پروژه ای تعریف شده است که عبارت است از تطبیق نقشه ماه با آنچه از ابزار نجومی مشاهده می شود و ثبت دقیق زمان برخورد سایه و نیم سایه ماه با دهانه های آن و مقایسه با نرم افزارها در تعیین دقت آنها.

 

برای دیدن جزئیات روی عکس کلیک کنید

 

طی قرنهای 16 و 17 میلادی تحولی در دیدگاه بشر نسبت به آسمان و زمین روی داد. منجمانی چون کپرنبک، گالیله و کپلر بکمک تلسکوپ دامنه آگاهی بشر از هستی را وسعت بخشیدند. تا آن زمان شناخت بشر از آسمان محدود به قوه بینایی بود و ابزاری برای مشاهده آسمان وجود نداشت. این منجمان با بهره گیری از تلسکوپ، بر باورهای باطل بشر درباره مرکزیت زمین در کائنات، خط بطلان کشید.

تلسکوپ در قرن 18 برای منجمان به ابزاری غیر قابل چشمپوشی بدل شده بود. با پیشرفت فن تراش عدسی ها و علوم اپتیک، تلسکوپهای بزرگتر و بهتر در رصد خانه ها نصب شد. حال آدمی سیارات و ستارگانی را می دید که قبل از اختراع تلسکوپ از وجود آنها بی خبر بود. او به مدد تلسکوپ پی برد جهان بزرگتر از پندارهایش است.

با افزایش بزرگنمایی و وضوح تصاویر تلسکوپها، حوضه شناخت بشر از دنیای پیرامونش، بزرگ و بزرگتر شد. با این حال در آغاز قرن بیستم، اغلب ستاره شناسان اعتقاد داشتند که، جهان فقط از یک کهکشان تشکیل شده است که همان راه شیری است که منظومه شمسی از اجزای آن است.

در سال 1924 ادوین هابل، ستاره شناس آمریکایی با استفاده از تلسکوپ 100 اینچی خود کهکشانهای بسیاری، خارج از کهکشان راه شیری، رصد کرد. وی مشاهده کرد که کهشکانها در حال دور شدن از یکدیگر هستند. پس جهان در حال گسترش است. کشف وی بار دیگر مرزهای شناخت هستی را فرو ریخت و در پی آن نظریه انفجار بزرگ مطرح شد که تاکنون بهترین پاسخ به دورشدن کهکشانهاست.

منجمان، برای مشاهده بهتر آسمان، تلسکوپها را در کوهستانها و نواحی عاری از گرد و غبار و نور شهرها، نصب می کنند با این وجود برای رصد آسمان، در بند شرایط جوی هستند.

تلسکوپی در فضا

در سال 1923 هرمان ابرت، که یکی از بزرگان صنایع موشکی آلمان، در مقاله ای به امکان قرارگیری تلسکوپی در مدار، توسط راکت، اشاره کرد. در سال 1946 دانشمند دیگری بنام لیمان اسپیتزر، به بررسی مزایای بهره گیری از تلسکوپی در آنسوی اتمسفر آشفته زمین پرداخت. لیمان وجود گازها و گرد و غبار موجود در جو زمین را عامل افت کیفی تصاویر بدست آمده از اجرام آسمانی می دانست. در سالهای 1960 تا 1970 میلادی دانشمندان بر لزوم بهره گیره از تلسکوپی بزرگ در خارج از جو زمبن توافق داشتند ولی سفینه ای که بتواند تلسکوپی بزرگ و کار آمد را در مدار قرار دهد، وجود نداشت.

با ساخته شدن شاتل فضایی و امکان حمل محموله های بزرگ پروژه ساخت تلسکوپ فضایی سرعت گرفته و سر انجام در سال 1985 یک عدد تلسکوپ فضایی توسط ناسا آماده قرارگیری در مدار بود. بعدها این ابزار پیچیده و دقیق بیاد منجم بزرگ آمریکایی، هابل نام گرفت.

تا سال 1990 که مشکلات حمل تلسکوپ فضایی برطرف می گشت، از آخرین تکنولوژی ها، برای به روز آوری و ارتقا ابزارهای دقیق تلسکوپ فضایی استفاده شد. از جمله سلولهای خورشیدی، کامپیوترها و ابزار های مخابراتی و هدایت آن ارتقا یافت و آزمایشهای بسیاری برای اطمینان از صحت کارکرد تلسکوپ فضایی به عمل آمد. در نهایت در سال 1994 شاتل فضایی دیسکاوری، تلسکوپ فضایی را در فضا رها کرد تا چشمان بشر از فراز جو مغشوش زمین، نظاره گر بی کران آسمان باشد. بدینسان هابل در مداری به فاصله 600 کیلومتری زمین قرار گرفت، تا پرده از اسرار هستی بردارد.

بهره گیری مداوم از آخرین تکنولوژی

هابل بگونه ای طراحی شد، که قابلیت، سرویس و بهبود سیستمهایش توسط فضانوردان مهیا باشد. این ماشین پیچیده و دقیق از قطعاتی تشکیل می شود که جداگانه قابل ارتقا هستند. هابل تاکنون بارها توسط فضانوردان تعمیر و ویا اجزای سیستمهایش به روز شده اند. ضریب دقت و کیفیت تصاویر هابل تاکنون بیش از 10 برابر ارتقا یافته است. خطاهای لنزها و ابزارهایش طی سالها رفع شده، و اکنون تصاویری بسیار واضح تهیه و به زمین ارسال می کند.

این تلسکوپ به مدد بازسازی و به روز آوری مداوم توانسته است پس از 15 سال همچنان به ارسال تصاویر بی نظیرش بپردازد.

کوششهای هابل

- هابل هر روز بین 10 تا 15 گیگابایت تصویر برای ستاره شناسان ارسال می کند. حجم این داده ها تا کنون بیش از 10 ترا بایت بوده است.

- هابل بیش از 400000 رصد جداگانه از اجرام آسمانی به عمل آورده است.

- هزاران مقاله نجوم بر اساس اطلاعات هابل نوشته شده است.

- هابل هر 95 دقیقه یک دور مدار خود به دور زمین را می پیماید و تا کنون مسافتی بالغ بر 3 میلیارد مایل پیموده است.

- هابل سرانجام تحقیقات 8 ساله محاسبه سرعت گسترش کهکشنها را از یکدیگر پابان داد.

- هابل اولین تلسکوپ نوری بود که توانست از یک سیاه چاله تصویر برداری کند. این سیاه چال جرمی معادل چندیدن میلیارد برابر خورشید دارد.

- هابل برای اولین بار تصاویری واضح از تولد و مرگ ستارگان ارائه داد.

- در سال 1994 هابل از برخورد ستاره ای دنباله دار با مشتری تصویربرداری کرد.

- دور ترین و قدیمی ترین اجرام آسمانی نسبت به زمین که تا کنون نور آنها به زمین رسیده است نیز توسط هابل ثبت شده اند.

تاکنون بهترین تصاویر بدست آمده از اجرام آسمانی توسط هابل تهیه شده اند. این تلسکوپ بزودی باز نشسته می شود و اکنون دانشمندان به دنبال جایگزینی آن هستند.

ادوین هابل (به انگلیسی: Edwin Powell Hubble)، دانشمند اخترشناس امریکایی (۱۸۸۹ - ۱۹۵۳) کسی بود که ثابت کرد برخی از سحابی‌های بیضی شکلی که در آسمان دیده می‌شوند، کهکشان‌هایی هستند که در فاصله‌ای بسیار دور از کهکشان ما قرار دارند.

او کسی است که اولین طبقه بندی را از شکل کهکشان‌ها ارائه کرد. طبقه بندی او تا مدتها توسط اخترشناسان مورد استفاده بود. ادوین هابل برای اولین بار رابطه‌ای میان سرعت و فاصلهٔ کهکشان‌ها بدست آورد که می‌توانست مقیاسی از عالم را نتیجه دهد.

آثار عمیق هابل بر کیهان‌شناسی رصدی غیر قابل انکار است. همانگونه که نیکولاس کپرنیک در شناخت منظومه شمسی و ویلیام هرشل در شناخت کهکشان راه شیری تأثیر گذاشتند، ادوین هابل بر شناخت ما از عالم تأثیر گذاشت.

هابل با مشاهدات خود عنوان کرد که بسیاری از اجرام سحابی گونی که مشاهده می‌شوند، اجرامی هستند که بسیار بزرگ‌تر از اجرام داخل کهکشان راه شیری اند. او این اجرام را «جهان‌های جزیره ای» نامیده بود. در سال ۱۹۳۲ او موفق شد تا یک خوشهٔ کروی را در خارج از راه شیری و در M۳۱ کشف کند و ثابت کرد که M۳۱ کهکشانی مثل کهکشان ماست.

ادامهٔ پژوهش‌های هابل منجر به گشودن دریچه‌هایی جدید به کیهان‌شناسی شد: انبساط عالم، سن عالم، مهبانگ و چیزهای دیگر.

هابل از طریق مشاهدات خود و بررسی انتقال به سرخ کهکشانها و مقایسهٔ آنها با یکدیگر به این نتیجه رسید که «کهکشان‌های دورتر با سرعت بیشتری در حال دور شدن هستند.» این نتیجه را امروز به عنوان «قانون هابل» می‌شناسیم.

به پاس خدمات و تلاشهای علمی ادوین هابل در اخترشناسی و خصوصا کیهان شناسی، ۳۰ سال بعد از مرگش، اولین تلسکوپ فضایی تاریخ را به یاد او «هابل» نامیدند.

تلسکوپ فضایی هابل، تلسکوپی غولپیکر که در آوریل سال ۱۹۹۰ میلادی به فضا فرستاده شد. هابل در طول این سالها با نمایان کردن جلوه‌های شگفت‌انگیزی از عالم ، به سوالات بسیاری پاسخ گفت.

اگرچه چندسال اول ماموریت هابل به دلیل وجود پاره‌ای از مشکلات اپتیکی در ابزارهایش، خیلی درخشان نبود، ولی با انجام اولین ماموریت تعمیر و رسیدگی، این تلسکوپ به وضعیت مطلوب رسید و در خدمت دانشمندان دنیا قرار گرفت.

آخرین ماموریت تعمیراتی هابل (ماموریت تعمیر 3B) در سال ۲۰۰۲ میلادی انجام شد. در این ماموریت با تعویض بخش‌هایی از تلسکوپ فضایی، کارایی آن به میزان زیادی افزایش یافت. در این ماموریت صفحات خورشیدی تلسکوپ فضایی که آسیب دیده بودند، تعویض شدند. منبع تغذیهٔ نیروی الکتریکی که انرژی تلسکوپ را فراهم می‌کرد به کلی تعویض شد و برای این کار برق تلسکوپ فضایی برای اولین بار در فضا قطع شد و ارتباطش با مرکز کنترل و فرماندهی روی زمین هم همینطور. همچنین در این مأموریت، دوربین فروسرخ NICMOS که به دلیل مشکل سیستم خنک‌کننده بلااستفاده مانده بود، تعمیر و راه‌اندازی شد.

علاوه بر همهٔ این اصلاحات مهندسان ناسا (NASA: سازمان فضایی ایالات متحده آمریکا) دوربین بسیار قوی جدید خود را موسوم به «دوربین پیشرفتهٔ نقشه برداری» (Advanced Camera for Surveys) را روی تلسکوپ فضایی نصب کردند. عکسهای خارق العادهٔ این دوربین، تا مدتها مورد بحث مجامع علمی جهان بود.

تلسکوپ فضایی هابل هم مانند بسیاری از ماموریتهای فضایی موفق دیگر بیشتر از آنچه که پیش‌بینی می‌شد، کار کرده‌است و زمزمه‌ها دربارهٔ بازنشستگی‌اش به گوش می‌رسد. در مورد زمان پایان کار هابل و چگونگی پایان کارش حرفها متفاوت است. اما چیزی که آشکار است این است که تا تلسکوپ فضایی بعدی آمادهٔ رفتن به فضا نباشد، این اتفاق نمی‌افتد.

پروژه تلسکوپ فضایی بعدی به نام «تلسکوپ فضایی جیمز وب» با اندازه‌ای بزرگ‌تر و قدرتی بالاتر و البته هدفهایی متفاوت در دست طراحی است.

در خسوف (ماه گرفتگی) زمین در حرکت مداری خود به دور خورشید سایه‌اش را، که در فضا در سمتی مخالف خورشید ممتد است، به دنبال می‌کشد. سایه زمین به شکل یک مخروط است که قاعده آن مقطع زمین و طول متوسط آن 1،3a80،000 کیلومتر است. طول این سایه ، بر اثر تغییر فاصله زمین از خورشید تا حدود 40000 کیلومتر نسبت به مقدا متوسط تغییر می‌کند. خسوف زمانی اتفاق می‌افتد که ماه وارد مخروط سایه زمین شود.

شرایط وقوع خسوف

وقتی از بالا به دایرة البروج بنگریم به اشتباه گمان می‌کنیم که خسوف باید ماهی یک بار اتفاق افتد. خطای این دید وقتی آشکار می‌شود که از پهلو نگاه کنیم. آنگاه روشن می‌شود که این سه جرم در حقیقت بر یک خط واقع نیستند. ماه در نتیجه میل مدارش با دایرة البروج ، می‌تواند از بالا یا پایین مخروط سایه ، به فاصله‌ای که حداکثر 32،000 کیلومتر می‌شود بگذرد. برای اینکه خسوف برقرار باشد واقع شود باید دو شرط مهم زیر همزمان با یکدیگر برقرار باشند:

1. خورشید ، زمین و ماه ، باید بر خطی مستقیم واقع باشند یعنی ماه به حالت بدر از زمین دیده شود. این واقعه ماهی یک بار روی می‌دهد.
   
   
2. ماه در حرکت مداریش باید در حال عبور از دایرة البروج ، یعنی در یکی از عقده‌ها باشد.
   
   

بیشتر دیده شد که کره ماه نیمی از ماه را در زیر صفحه دایرة البروج به سر می‌آورد و نیم دیگر را بالای آن. دو نقطه‌ای که در آنها ماه صفحه دایرة البروج را قطع می‌کند عقدتین نامیده می‌شود: یکی از این دو عقده رأس (گره شمالی) است و دیگری عقده ذنب (گره جنوبی). خط واصل این دو نقطه را خط عقده‌ها یا خط گره‌ها نامند.

مدت خسوف

مدت دوام خسوف نسبتا زیاد است، زیرا قطر مخروط سایه زمین در نقطه‌ای که ماه از آن می‌گذرد، در حدود 9،200 کیلومتر است. اگر ماه مخروط را بطور مرکزی قطع کند، نزدیک به دو ساعت در خسوف کامل خواهد بود، زیرا قطر ماه در حدود 3،500 کیلومتر و سرعت متوسط آن 3،200 کیلومتر در ساعت است. سایه زمین ماه را کاملا تاریک نمی‌کند. حتی وقتی که خسوف کامل باشد ماه کاملا مرئی است، ولی رنگ سرخ بی فروغی جای درخشش عادی آنرا می‌گیرد. این فروغ مختصر معمول نور آفتابی است که از جو زمین به داخل مخروط سایه شکسته شده است. اجزای آبی و بنفش نور آفتاب بر اثر پراکندن در جو زمین ،‌ حذف شده‌اند و مولفه‌های سرخ نورند که قرص ماه را اندکی روشن می‌کنند.

خسوف جزئی

در خسوف جزئی فقط قسمتی از ماه از میان مخروط سایه می‌گذرد. به این ترتیب بریدگی تاریکی در ماه تمام ، در بخش شمالی آن و یا در بخش جنوبی ، پدیدار می‌شود. البته خسوفهای جزئی هم بعد و هم پیش از خسوف کلی نیز واقع می‌شوند. در حدود نیم ساعت طول می‌کشد تا ماه کاملا وارد سایه شود و مدت مشابهی نیز لازم است تا کاملا از سایه بدر آید.

دنباله خسوفها

خسوفها به ترتیب و در دنباله‌هایی چند روی می‌دهند. یک دنباله کامل که شامل 48 یا 49 خسوف می‌شود، حدود 865 سال طول می‌کشد. فاصله زمانی بین دو خسوف متوالی در یک دنباله ..33/6،585 روز است. خسوفهای متوالی شباهت زیادی باهم دارند که دال بر عضویتشان در یک دنباله است. روش بدست آوردن عدد..33/6،585 روز بدین قرار است:


برای آنکه خسوفی تکرار گردد:

1. ماه باید در حالت بدر باشد. این وضعیت هر 53059/29 روز یکبار تکرار می شود.
   
   
2. خورشید باید نسبت به عقده‌ها در همان مکان قبلی باشد، و این هر 6201/346 روز تکرار می‌گردد.
   
   

کوچکترین مضرب مشترک این اعداد 6،585 است، یعنی هر 6،585 روز ماه ، زمین و خورشید وضعیت خسوف قبلی را تکرار می‌کنند. فاصله زمانی ..33/6585 روز به یک ساروس موسوم است که در زبان بابلی قدیم به معنی تکرار است.